صبرى كه نموده‌اند . » و فرموده است : إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ . « 1 » : « به درستى كه تمام داده مىشود صابران بر طاعت الهى و بلاهاى نازله بيرون از حساب و كيل و وزن ، مزد خودشان را . » و هيچ امرى از قربت و عملى از طاعت نيست جز آنكه اجر و ثوابش را اندازه و حسابى ، مقرر است ، جز صبر و از اينكه روزه نيمه‌اى از صبر است « 2 » مزدش را جز خداوند تبارك و تعالى كفالت نتواند نمود ؛ چنان كه در اثر است : قال الله تعالى « الصوم لى و انا الذى اجزى به » « 3 » : « روزه براى من است و منم آنكه پاداش آن را توانم داد . » پس نسبت داده است روزه را به سوى خود از ميان ساير عبادتها و وعده نهاده است صابران را به اينكه او با ايشان است و فرموده است : اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ « 4 » « صبر كنيد به درستى كه خداى با صبر آورندگان است » و فتوحات را منوط به صبر فرموده و بشارت بخشيده است كه بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ . « 5 » : « بلى اگر صبر و پرهيزكارى نماييد و بيايند شما را مشركان ، در اين ساعت مدد مىرساند شما را پروردگار شما به پنج هزار از ملائكه كه صاحبان علامت باشند . » ( و ) جمع فرموده است براى صابران در ميانهء چندين امر كه جمع نفرموده است بر غير ايشان ، پس فرموده است : أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ « 6 » : « ايشانند كه بر ايشان است صلوات از پروردگارشان و رحمت است و اين گروهند كه راه راست يافته‌اند و بر آن مىروند : پس هدايت و صلوات و رحمت از خداى عزّ و جلّ براى صابران فراهم است . و استقصاء تمامت آيات قرآنى كه زياده از هفتاد آيه است ، در مقام صبر سبب طول كلام مىشود . و اما اخبار : پس پيغمبر خداى - صلى الله عليه و آله - فرموده است : « الصبر

--> ( 1 ) الزمر / 10 . ( 2 ) اين حديث را كه « الصيام نصف الصبر » مىباشد ابن ماجه در سنن خود 1 : 555 و سيوطى در جامع الصغير 2 : 122 آورده‌اند . ( 3 ) خصال : 45 ؛ موطأ مالك 1 : 310 ؛ صحيح البخارى 3 : 31 ؛ سنن ابن ماجه 2 : 1256 . ( 4 ) الانفال / 46 . ( 5 ) آل عمران / 125 . ( 6 ) البقره / 157 .